Er was net een programma op Zembla over de gezondheidsproblemen bij mensen met balansventilatie. Het is schrikbarend om te zien hoe ziek mensen kunnen worden van niet goed ventileren en constant dezelfde lucht inademen.
Ventilatie en gezondheid
Het is belangrijk dat woningen constant worden doorstroomd met lucht, door tegelijktijdig lucht van buiten in de woning te laten en lucht uit de woning af te voeren. De afvoer vindt bij voorkeur plaats in ruimtes waar veel vuil, geurtjes en vocht worden geproduceerd, zoals de keuken, de badkamer en het toilet. Door tijdens het koken, baden, klussen en schoonmaken extra veel te ventileren, wordt de vuile en vochtige lucht snel afgevoerd. Het is belangrijk tegelijk minstens evenveel verse lucht van buiten naar binnen te laten, door ramen, bovenlichten of ventilatieroosters.
Ventilatie op een basisniveau moet constant doorgaan, ook in de avond en nacht en ook in de winter. Wanneer er niet voldoende geventileerd wordt, kunnen bewoners klachten krijgen als hoofdpijn en prikkelende ogen. Ook voelen mensen zich minder fit of kunnen zich slechter concentreren. Wie astma heeft, zal van slechte lucht en veel vocht in huis meer klachten kunnen krijgen aan luchtwegen en longen. Al bij al kan slechte ventilatie in huis leiden tot minder goed functioneren.
Balansventilatie
Bij balansventilatie komt de verse lucht niet binnen via raampjes of roosters, maar via een buizensysteem. In de woonkamer en in slaapkamers zit er in het plafond of hoog in een muur een ventiel, waardoor de lucht wordt ingeblazen. Er wordt evenveel lucht de woning ingevoerd als dat er wordt afgevoerd uit keuken, badkamer en toilet. Daar komt de naam balansventilatie vandaan.
In een ventilatiebox lopen de kanalen voor de verse lucht en voor de oude afvoerlucht langs elkaar, waardoor de warmte van de oude binnenlucht overgaat op de verse lucht van buiten. In principe komt er geen oude lucht in de nieuwe terecht; alleen de warmte wordt overgedragen. De lucht die ingeblazen wordt in de woon- en slaapkamers heeft daardoor al een aangename temperatuur. Dit proces heet warmteterugwinning. Er wordt hierdoor ook bespaard op de energierekening voor verwarming. Wel is de elektriciteitsrekening iets hoger, maar in een gemiddelde woning kan het voordeel in de orde van 150,– per jaar liggen.
Het grote voordeel voor gezondheid is, dat bewoners ook in de winter goed blijven ventileren. De grote nadelen zijn dat de ventilatoren geluid maken (ook in de slaapkamer), en dat veel mensen de systemen niet goed begrijpen, of dat het moeilijk is ze te bedienen. Wanneer de systemen niet sterk genoeg zijn gemaakt, is de hoeveelheid ventilatie niet voldoende. Vooral als balansventilatiesystemen ouder worden, is dit een belangrijk risico.
In de bouwpraktijk gaat het vaak mis
Vanuit gezondheid gezien, maakt het in theorie niet uit of bij nieuwbouw of renovatie wordt gekozen voor balansventilatie of voor een ander ventilatiesysteem, als er bij het ontwerp en de bouw maar zorgvuldig wordt gewerkt. Maar, dát gebeurt in de praktijk nou juist veel te weinig; bovendien zijn veel balansventilatiesystemen niet gebruiksvriendelijk en worden ze niet goed onderhouden. Er gaat nog te vaak van alles mis met balansventilatie. Veel installaties blijken al bij oplevering niet aan de eisen van het Bouwbesluit te voldoen, terwijl dat minimum-eisen zijn. Het gevolg is dat de luchtkwaliteit en het woonplezier in woningen met balansventilatie té vaak niet voldoende zijn.
De leveranciers van balansventilatiesystemen hebben de afgelopen jaren veel gedaan aan het verbeteren en verfijnen van hun producten. Ook in de installatiesector komen er steeds meer bedrijven die beter werken. Maar er zijn ook nog steeds matige producten op de markt, en knoeiende installateurs aan het werk. Ontwikkelaars van woningen en particuliere opdrachtgevers kiezen namelijk niet vanzelfsprekend voor goede kwaliteit. Deels is dat een kwestie van geld, maar deels zeker ook een kwestie van desinteresse en onkundigheid.
Wat wordt er aan gedaan?
Samenwerkende GGD-en in het land proberen al jaren invloed uit te oefenen op de regels voor balansventilatie in de Nederlandse wetgeving, en een goede handhaving daarvan. Veel deskundigen uit de bouwwereld ondersteunen dat, maar er is tot nu toe toch nog te weinig gebeurd. Zo is in januari van dit jaar de regelgeving voor de energiezuinigheid van nieuwe woningen aangescherpt, zonder dat gelijktijdig de nodige zaken zijn geregeld voor het welzijn van bewoners.
De Tweede Kamer heeft nu geëist dat er onderzoek komt naar problemen met balansventilatie. Dit onderzoek is vooral nodig om bestaande balansventilatiesystemen in Nederland in orde te maken, zodat ze minstens voldoen aan het niveau in het Bouwbesluit.
Richtlijn voor nieuwe woningbouw
Er is eigenlijk geen onderzoek meer nodig om te weten hoe bij nieuwbouw en renovatie vanaf nu in één keer een goed ventilatiesysteem gemaakt kan worden. De ontwikkelaar, de architect en de installateur moeten er om te beginnen voor zorgen dat een systeem voldoet aan het Bouwbesluit. Vanuit gezondheid gezien is dit echter een mager niveau, dus het advies is om de installatie nog wat beter te maken. Dit is ook belangrijk voor een blijvend goede werking in de loop van de jaren. Voor professionals in de bouw- en installatiesector, en ook voor wie geïnteresseerd is in techniek, hebben de GGD-en een checklist beschikbaar voor het bouwen van woningen met een gezonder binnenmilieu en een hogere gebruiksvriendelijkheid dan gangbaar. Wanneer de installatie wordt gemaakt volgens de daarin beschreven punten, zal dit voor het overgrote deel van de bevolking een prettig en gezond binnenmilieu opleveren. Alleen voor mensen met ernstige luchtwegziektes, en op plekken waar veel luchtvervuiling is (bijvoorbeeld langs drukke wegen), moeten er bovenop genoemde maatregelen nog extra eisen aan de woning en de installaties gesteld worden.
In de checklist staat overigens ook wat u moet doen voor een goed alternatief systeem, met natuurlijke toevoer en mechanische afvoer. Want ook dit ventilatieprincipe wordt niet vanzelfsprekend goed uitgevoerd bij nieuwe woningbouw.
Meer informatie
Meer informatie over ventilatie en een gezond binnenmilieu kunt u elders op deze site van Milieu & Hygiëne vinden. Ook treft u daar andere informatie aan over de kwaliteit van de woning en de woonomgeving in relatie tot gezondheid.
De Richtlijn Gezonde Woningbouw van GGD Nederland (voor nieuwe woningbouw) is te vinden op GGD Kennisnet